1.1 De Waterputlezing:

 
2017 1  

De religiegeschiedenis van

Noord-Kennemerland van 600 tot 1600

door dr. Jurjen Vis

Omstreeks 700 gold Noord-Kennemerland als een missiegebied: het heidendom was er diep geworteld. Willibrord stichtte kerken in de oude cultusplaatsen Velsen, Heiloo en Hargen.

Adalbert werkte in Egmond. Stromen pelgrims bezochten zijn graf; er zouden wonderen gebeuren. De abdij van Egmond, het enige klooster van betekenis in Noordwest Nederland, werd gesticht boven Adalberts gebeente. De graven van Holland begroeven er hun doden. Ook in later eeuwen was de streek rijk aan wonderen: Heiloo had Maria (Onze Lieve Vrouw ter Nood) en Bergen en Alkmaar hadden ieder hun Heilig Bloed.

Na 1400 manifesteerden zich hier de eerste ketters en in de Reformatie van de 16de eeuw liepen de doopsgezinden en hervormden van Limmen en Alkmaar voorop. Hier vielen de eerste martelaren van de Reformatie aan hervormde en katholieke zijde. Kort na 1600 vestigden zich in Alkmaar de eerste joden met een eigen kerkhof in Groet.

Kortom, in religieus opzicht een buitengewoon interessant gebied. Hoe komt dat? Wat is precies religie? Wat geloofde men eigenlijk? Waarom wilde men in de 16de eeuw de kerk hervormen? Kunnen wij 21ste-eeuwers greep krijgen op wat er in de harten en hoofden van de mensen van toen omging?

Dr. Jurjen Vis (Alkmaar, 1958) is religiehistoricus. Hij schreef over religie, armenzorg en muziek in Egmond, Alkmaar, Amsterdam en Den Haag.

Thans bereidt hij een Religiegeschiedenis van Noord-Kennemerland voor die in 2022 moet verschijnen


Lezing door:            dr. Jurjen Vis

Wanneer:                zondag 15 april om 16.00 uur

Waar:                      Witte Kerk, Heerenweg 32, Heiloo

Bijdrage:                de toegang is gratis, wel is er een collecte bij de uitgang

 


1.2  Zonder geloof vaart niemand wel

Een lezing over het leven en de denkwereld van Alister McGrath

 

 2017 2  

We leven in een seculiere tijd, waarin geloven, en zeker christelijk geloven, vreemd is. De meest gangbare levensbeschouwingen van tegenwoordig zijn het seculier humanisme, het agnosticisme en het atheisme. Ook onder christenen vreet die seculiere ervaring in op geloof met opvattingen als ‘geloven in een God die niet bestaat’, of ‘alles wat wij over boven zeggen komt van beneden’.

Alister McGrath (1953) kent deze ervaring als geen ander. Geboren in een protestants gezin in Belfast, werd hij op de universiteit al snel atheist, om vervolgens overtuigd te raken van de kracht van het denken in de christelijke traditie: “At the end of November [1971] my decision was made: I turned my back on one faith and embraced another.” McGrath wordt dan vol overtuiging christen!

Alister MrGrath is doctor in de moleculaire biofysica, de geschiedenis van het denken en de theologie. Hij is priester in de Anglicaanse kerk en professor aan de universiteit van Oxford. McGrath is bekend uit debatten met bekende atheisten. Hij accepteert de evolutie, beargumenteert dat geloof en wetenschap niet met elkaar in tegenspraak zijn, maar pleit juist voor een samenwerking tussen beiden. Alister MrGrath heeft veel spraakmakende boeken geschreven.

In de lezing over McGrath wordt een schets gegeven van zijn levensloop en denken. Er wordt met name ingegaan op de genzen van de wetenschap en hoe geloof en wetenschap alleen samen tot een zinvolle verklaring van het leven op aarde kunnen leiden.

Daarna is er natuurlijk gelegenheid voor vragen en discussie.

 

We leven in een seculiere tijd, waarin geloven, en zeker christelijk geloven, vreemd is. De meest gangbare levensbeschouwingen van tegenwoordig zijn het seculier humanisme, het agnosticisme en het atheisme. Ook onder christenen vreet die seculiere ervaring in op geloof met opvattingen als ‘geloven in een God die niet bestaat’, of ‘alles wat wij over boven zeggen komt van beneden’.

Alister McGrath (1953) kent deze ervaring als geen ander. Geboren in een protestants gezin in Belfast, werd hij op de universiteit al snel atheist, om vervolgens overtuigd te raken van de kracht van het denken in de christelijke traditie: “At the end of November [1971] my decision was made: I turned my back on one faith and embraced another.” McGrath wordt dan vol overtuiging christen!

Alister MrGrath is doctor in de moleculaire biofysica, de geschiedenis van het denken en de theologie. Hij is priester in de Anglicaanse kerk en professor aan de universiteit van Oxford. McGrath is bekend uit debatten met bekende atheisten. Hij accepteert de evolutie, beargumenteert dat geloof en wetenschap niet met elkaar in tegenspraak zijn, maar pleit juist voor een samenwerking tussen beiden. Alister MrGrath heeft veel spraakmakende boeken geschreven.

In de lezing over McGrath wordt een schets gegeven van zijn levensloop en denken. Er wordt met name ingegaan op de genzen van de wetenschap en hoe geloof en wetenschap alleen samen tot een zinvolle verklaring van het leven op aarde kunnen leiden.

Daarna is er natuurlijk gelegenheid voor vragen en discussie.

 

Naam:          ds. Ane Mulder

Wanneer:    donderdag 23 november om 20.00 uur

Waar:          Ter Coulsterkerk, Holleweg 111, Heiloo

Bijdrage:      € 3,- per persoon

 

1.3  ‘God de Vader’ en de ‘Moeder Gods’: gelovige samenklank of theologische dissonant?

2017 3  

Het ‘Onze Vader’ en het ‘Ave Maria’ zijn wel ongeveer de bekendste gebeden in de christelijke geloofs-traditie. De teksten ervan zijn door

de eeuwen heen door talloze componisten op muziek gezet. Uiteraard voor gebruik binnen de liturgie, maar niet minder in het

hele veld van de klassieke muziek.

En het ‘Ave Maria’ is ook in het meer populaire genre te vinden.

 

De teksten van deze twee gebeden – gelet op herkomst en gebruik – vormen oecumenisch een zeker spanningsveld. En bij een kritische vergelijking van die teksten zal het de lezer (en niet alleen de buitenkerkelijke) wellicht vreemd aandoen dat God niet alleen een hemelse Vader wordt genoemd maar ook een aardse moeder blijkt te hebben.

Op 11 december luisteren we naar een muzikale selectie uit de traditie van composities van zowel het ‘Onze Vader’ als het ‘Ave Maria’. En daarbij kijken we dan met een schuin oog ook naar de theologische en kerkelijke vragen die met de teksten van deze twee gebeden gegeven zijn.

Wie:               dr. Jan Bruin

Wanneer:       maandag 11 december van 20.00 tot 22.00 uur

Waar:             Willibrordushuis, Westerweg 267, Heiloo

Bijdrage:           € 3,- per persoon  


1.4 Preek van de leek

2017 4

2017 5

2017 6

 

n het nieuwe seizoen 2017-2018 hebben we een drietal (s)prekers bereid gevonden om op de zondag-namiddag in de Witte Kerk in Heiloo hun inspiratie en wijsheden met ons te delen. Welke levens-visie ligt ten grondslag aan hun denken en handelen? Wat is de bron waaruit zij putten? In zo’n 45-60 minuten zullen zij hier over spreken. Doorgaans wordt hun ‘preek’ afgewisseld met door hen zelf uitgekozen muziek.

Na afloop is er gelegenheid om – onder het genot van een drankje – na te praten met de (s)preker en met elkaar. De toegang is vrij en bij de uitgang is er gelegenheid voor een vrije gift, ter bestrijding van de onkosten.

Voor de eerste preek op 14 januari 2018 hebben wij Guus Kuijer uitgenodigd. Hij is een bekend en alom gewaardeerd (kinderboeken)schrijver. Bovendien heeft hij landelijke bekendheid verworven door grote delen van de Bijbel op zéér eigentijdse en creatieve wijze opnieuw te vertellen. Tijdens zijn preek zal Guus ons ongetwijfeld deelgenoot maken van zijn inspiratie en motivatie bij dit omvangrijke en gedurfde project. Bovendien heeft hij het Oratoriumkoor Heiloo bereid gevonden om zijn preek muzikaal te begeleiden.

De tweede preek op 25 februari wordt verzorgd door Cees Willeboordse, bekend huisarts uit Heiloo. Niet lang geleden heeft hij zijn doktersjas uitgetrokken en besteedt hij zijn tijd aan zijn hobby’s, aan reizen en talloze zaken waar hij ‘nog niet eerder aan toegekomen is’. Cees zal spreken over de veranderde gezondheids-zorg in de laatste decennia, over zijn persoonlijke visie en jarenlange ervaring als huisarts in Heiloo.

Tenslotte zal Marian van Dam-Keijzer, een ‘bekende verschijning’ in Heiloo op 4 maart de derde preek verzorgen. Marian, geboren in Heiloo en voor vele inwoners bekend vanwege haar werk voor Stichting Welzijn, Trefpunt, Jongerenwerk en Rotary zal haar persoonlijke verhaal vertellen over het belang van en de voldoening in vrijwilligerswerk, over de ontwikkeling van het dorp Heiloo en haar eigen ervaring in het gezin, haar werk en hobby’s.

Zondag 14 januari:                Guus Kuijer                                                                                                                 
Zondag 25 februari:              dr. Cees Willeboordse                                                                                                       
Zondag   4 maart:                 Marian van Dam-Keijzer

Tijd:             16.00- 17.30 uur
Waar:          Witte kerk, Heerenweg 32 Heiloo
Bijdrage:     vrije gift na afloop

 

1.5 ‘Meer dan 1000 jaar Witte Kerk in Heiloo’

2017 7  

In november 2017 verschijnt het boek 'Meer dan 1000 jaar Witte Kerk in Heiloo' .

De auteur, Jaap de Graaf, heeft zich gedurende een kleine drie jaar verdiept

in de geschiedenis van het pronkstuk van Heiloo: ‘De Witte Kerk’.

Het boek beschrijft niet alleen de geschiedenis van het gebouw, maar ook de boeiende ontwikkeling van de omgeving van de kerk . En ook de veranderingen in gebruik, die in de loop der tijd hebben plaatsgevonden.

Het boek wordt rijk geïllustreerd met platen, kaarten, archiefstukken en foto’s.

De schrijver zelf zal een lezing houden vanuit de rijkdom aan gegevens die door hem in de afgelopen drie jaar voor dit boek zijn vergaard.

 

 

Wie:                     Jaap de Graaf

Wanneer:           maandag 22 januari 2018 van 20.00-22.00 uur

Waar:                   Witte Kerk te Heiloo

Bijdrage:          € 3,- per persoon


1.6 Het geloof van Leonard Cohen

over de religieuze inspiratie van Leonard Cohen

2017 8  

'Halleluja', 'Suzanne', 'So long Marianne', de teksten van de in 2016 overleden zanger en dichter Leonard Cohen gaan over de grote thema’s van het leven: liefde en dood.

Maar opvallend genoeg gaan ze ook vaak over religie. De van oorsprong Joodse zanger verweeft in veel van zijn teksten bijbelse motieven. Daarbij lopen joodse

en christelijke verwijzingen soms door elkaar heen. Leonard Cohen was echter ook een tijd lang lid van de Church of Scientology.

Op latere leeftijd bekeerde hij zich tot het Boeddhisme, en bracht jaren door als monnik in een ZEN-klooster ten noorden van Los Angeles. Al die religieuze tradities hebben hun neerslag in de donkere, romantische en poëtische teksten van Cohen. Samen met zijn warme, diepe stemgeluid, heeft de muziek dan ook een bijna hypnotiserende werking.

Op deze avond analyseren we verschillende van zijn songteksten met name op de geloofsaspecten die erin worden verwoord. Maar we luisteren en kijken natuurlijk ook naar de meester zelf...

Wie:                 ds. Edward Kooiman

Wanneer:      donderdag 22 februari om 20.00 uur

Waar:             Kapel van de ter Coulsterkerk, Holleweg 111, Heiloo

Bijdrage:       € 3,- per persoon

 

 
1.7  'Eerbied voor het leven':

pijlers voor vrede en duurzaamheid

Het vertalen van het Evangelie naar onze relaties met de aarde en alles wat leeft, heeft Christenen en Humanisten in Europa en elders altijd weer hoofdbrekens gegeven en tot creativiteit aangespoord. Telkens zijn er ook weer 'boegbeelden' die voorop lopen bij de beoogde vertaling in woorden en daden. In deze zin laten we ons nog steeds inspireren door bijvoorbeeld Franciscus van Assisi (1182-1226). In twee avonden gaan we, dichterbij in de tijd, in op de persoon, het werk en de invloed van twee winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede: Albert Schweitzer en Moeder Teresa. Zij werden daarmee geëerd in 1954 resp. 1979.

De arts, predikant en filosoof Albert Schweitzer (1875-1965) was overtuigd geraakt dat de boodschap van liefde – gebracht en voorgeleefd door Jezus – alle leven, ook de dieren, omvat en daarop gericht moet worden vertaald. Het resulteerde bij hem in het motto 'eerbied voor het leven' . De eerste avond discussiëren we over de relatie van deze boodschap met het huidige streven naar duurzaamheid.

De tweede avond gaat over Moeder Teresa (1910-1997) en haar zusters. Hoe kwam zij na haar aankomst in Calcutta op 6 januari 1929 tot haar passie de liefde van Jezus te willen vertalen naar eerbied voor het leven van de allerarmsten, de uitgestoten zieken, de gehandicapten en de daklozen? Herkennen we in deze 'zorg zonder aanzien des persoons' en de eerbied daarvan voor de waardigheid van juist de meest kwetsbare mensen, een actuele wegwijzer? Wat is de uitdaging voor duurzame zorg die uitgaat van de woorden van Moeder Teresa die o.a. spreekt van de onlosmakelijke koppeling van 'het kennen van kwetsbare mensen, het hen liefhebben, respectievelijk het hen dienen' ?

Dr. Jan Bruin: Deze natuurwetenschappelijke uitspraken maken uiteraard op andere gebieden vele vragen los. Om er een paar te noemen: Moeten we nu zeggen dat in het universum alles tegelijkertijd plaatsvindt? En betekent dit dat we continue door elkaar worden beïnvloed of ligt alles al vast? En hoe verhouden deze recente ontdekkingen zich tot de bijbelse gegevens over ruimte en tijd? Worden die ongeloofwaardiger – of juist niet?
Op de tweede avond zullen wij op deze vragen ingaan, in het bredere kader van de verhouding tussen de natuurwetenschap en andere wetenschappen -        en niet te vergeten: het alledaagse leven.

Wie:            prof. Henk Bikker

Wanneer:   dinsdag 6 maart en dinsdag 13 maart, van 20.00 tot 22.00 uur

Waar:         Ter Coulsterkerk, Holleweg 111,Heiloo

Bijdrage:     € 3,- per avond

 


1.8  Wonderbare spijziging

       vijf broden en twee vissen

 

2017 9  

Met deze bekende titel is het duidelijk dat het gaat om het evangelie van Johannes. Van

hem is bekend dat zijn evangelie dieper gaat dan je op het eerste gezicht zou horen of verwachten.

Algemeen bekend lijkt dat de wonderbare spijziging een voorafgaan van de Eucharistie is. Want daar wordt de mens op wonderbare wijze gevoed met het lichaam en bloed van Christus. Er is echter nog veel meer. Hebben we wel eens nagedacht over die vijf broden en die twee vissen? Over de betekenis van beide gaat dit onderwerp.

Moge veel zegen van dit onderwerp uitgaan.

Wie:                     dhr. Gert-Jan Reussien

Wanneer:            woensdag 7 maart om 20.00 uur  

Waar:                  Willibrordushuis, Westerweg 267, Heiloo

Bijdrage:             € 3,- per persoon

 

 

1.9 Heisenberg en Heidegger:

       twee Duitse wetenschappers in oorlogstijd

De wisselwerking tussen wetenschap en politiek is vaak een spanningsveld. Soms zelfs een heet hangijzer of een beklemmend dilemma. Levert de wetenschapper alleen maar ‘materiaal’ aan politici? Of stuurt de politiek de wetenschap? Waar eindigt de verantwoordelijkheid van de één en waar begint die van de ander? In het nazi-Duitsland van de jaren ’30 kwamen die vragen samen in de persoon van eigenlijk elke wetenschapper. Aan de hand van de levens en de keuzes van twee van hen, de natuurkundige Heisenberg en de filosoof Heidegger, willen we dit spanningsveld historisch reliëf geven. Hoe is het mogelijk dat eminente wetenschappers zich zo ver inlaten met een dergelijk regime?          

Werner Karl Heisenberg (1901-1976) was als Duitse natuurkundige een van de grondleggers van de kwantummechanica. In 1924 ging hij werken aan het Instituut voor Theoretische Natuurkunde in Kopenhagen met Niels Bohr. Dit resulteerde in een vruchtbare samenwerking, uiteindelijk leidend tot een Nobelprijs voor Natuurkunde in 1932.

Wanneer in 1933 Adolf Hitler aan de macht komt verzet Heisenberg zich tegen de bemoeienis van de nazi's met de wetenschap en speciaal met de uitsluiting van joodse wetenschappers. Maar ten slotte schikt hij zich naar hun wensen. De verantwoording die Heisenberg zelf na de oorlog gaf van zijn opstelling in die nazi-tijd is blijvend onderwerp van discussie.  

Martin Heidegger (1889-1976) was – en is – een even omstreden als vereerd Duits filosoof. Hij breekt in 1927 door met de studie ‘Sein und Zeit’; een eigensoortige vorm van existentialistische filosofie. In die jaren krijgt hij als gevierd docent een intieme relatie met een briljante Joodse studente: Hannah Arendt. In 1933 aanvaardt hij in bewondering voor Hitler het rectoraat van de Universiteit van Freiburg. Na de oorlog krijgt Heidegger een doceerverbod dat in ’49 weer wordt opgeheven.

Heidegger verschuift in de na-oorlogse jaren de accenten in zijn filosofie. Zijn kritische houding t.a.v. de techniek maakt hem dan tot een voorloper van de milieubeweging. Fascinerend is de vraag hoe in één mensenleven al deze, op zich tegenstrijdige, (denk)krachten zich kunnen verdragen. En (hoe) is dat ook voor anderen nog te verdragen?

Wie:                      dr. Allan R. de Monchy en dr. Jan Bruin

Wanneer:             5 en 19 april van 20.00 tot 22.00 uur

Waar:                   Ter Coulsterkerk, Holleweg 111, Heiloo

Bijdrage:               € 3,- per avond

 


1.10 4Iona en Keltisch-Christelijke spiritualiteit

2017 10  

Iona is een klein eiland aan de Schotse westkust. Al eeuwen- lang is het een pelgrimsoord. In de Middeleeuwen waren het de kloosterlingen die de pelgrims welkom heetten, onderdak boden en inspireerden door hun eenvoud in leven, werken en bidden.

Sinds halverwege de jaren zestig van de vorige eeuw is het de Iona Community die pelgrims welkom heet en onderdak biedt. Dit is een oecumenisch en wereldwijd geloofsnetwerk. De bronnen van spiritualiteit zijn, naast inspiratie uit de Benedictijnse kloostertraditie, te vinden in het Keltische Christendom.

Op deze avond verdiepen we ons in Iona en het Keltische Christendom. Waaraan is het te herkennen? Wat is er zo aansprekend en verfrissend aan voor deze tijd?

In 2013 en 2015 ben ik (HR) met een groep naar Iona geweest. Ik denk erover om dat in 2019 opnieuw te organiseren. Deze avond staat daar los van. Maar voor wie er over denkt ooit nog eens die kant op te gaan is het misschien een goede manier om (nader) kennis te maken met Iona en het Keltische Christendom.

Op deze avond verdiepen we ons in Iona en het Keltische Christendom. Waaraan is het te herkennen? Wat is er zo aansprekend en verfrissend aan voor deze tijd?

In 2013 en 2015 ben ik (HR) met een groep naar Iona geweest. Ik denk erover om dat in 2019 opnieuw te organiseren. Deze avond staat daar los van. Maar voor wie er over denkt ooit nog eens die kant op te gaan is het misschien een goede manier om (nader) kennis te maken met Iona en het Keltische Christendom.

Wie:              ds. Hanneke Ruitenbeek

Wanneer:     donderdag 12 april van 20.00 uur tot 22.00 uur

Waar:           Ter Coulsterkerk, Holleweg 111 Heiloo