Lezingen

Heeft Artificiële Intelligentie een scheppende kracht, heeft alleen de mens een scheppend creatief vermogen, of wordt dat ingeblazen door dé Schepper? En ligt die schepping al vast of is alles een toevalligheid? Misschien kunnen wij als mensen die scheppende intelligentie wel nooit bevatten?

We proberen te duiden waar de menselijke geest superieur is aan AI. Je kunt AI vragen stellen als: maak voor mij een schilderij in de stijl van Mondriaan. Maar stel je de vraag wie de kunstenaar van de toekomst is, of wie Mondriaan zal opvolgen, dan krijg je een antwoord dat onzinnig is.

Dat AI zal blijven is duidelijk, maar is de benodigde data-opslag voor AI in de toekomst wel realiseerbaar? Op dit moment consumeert slechts één datacenter van Microsoft al 1% van alle geproduceerde elektrische energie van Nederland. Kunnen we die groeiende vraag naar elektriciteit aan, en moeten we niet terug naar de tekentafel voor een vernieuwing van onze fundamentele theorieën over elektronica en data-opslag. We proberen in de lezing met de kwantummechanica en voorbeelden uit de natuur een mogelijke toekomst te schetsen.

Een blik op het scheppende leven laat zien dat in de vorm van DNA een enorme hoeveelheid data kan worden opgeslagen, maar dan met een dagelijkse boterham (voedsel) als energiebehoefte. Kijken we naar "insecten als levende drones" dan hebben die voldoende AI om doelen te vinden met een minuscuul stukje hersens. Zal de mens die vorm van data-opslag ooit kunnen scheppen?

In momenten van intens geluk of intens verdriet ontbreekt het ons vaak aan woorden om uit te drukken wat wij voelen of wat wij een ander toewensen. Welke woorden schenken troost? Welke woorden geven kracht in moedeloosheid?

Kris Gelaude (1943) wil ons woorden aanreiken voor momenten waarin wij stilvallen, terwijl zo graag iets zouden willen zeggen. Zij schrijft teksten als vuurvliegjes: kleine, dansende lichtpuntjes in het donker, die ons verrassen en blij maken. Zo zijn ook haar lezingen lichtpuntjes in de grijze maand november waarin we onze dierbare doden herdenken. Kris Gelaude komt speciaal uit België (300 km) om u met haar teksten te inspireren.

1. Omgaan met verlies en verdriet

Verlies heeft vele gezichten en elke vorm van verlies gaat gepaard met verdriet. Toch horen ze beiden bij het leven, net zoals vreugde en geluk. Het is een beklemmend gegeven dat je met vallen en opstaan dient onder te brengen in je bestaan.

In de confrontatie met het verdriet van de ander, is het vaak vooral angst voor die moeilijke realiteit die afstand schept en die de communicatie daarover in de weg kan staan. Daartegenover staat nochtans de helende ervaring van waarachtige ontmoeting en nabijheid.

Wanneer: 7 november; 15:00 uur — Waar: Ter Coulsterkerk, Holleweg 111, Heiloo

2. Met liefde voor het woord

Een mens leeft niet van brood alleen. Maar onder meer ook van woorden. Van woorden die tot leven wekken, die omschrijven wat een mens beleeft, herkent, gewaarwordt, droomt. Van woorden die ons in verbinding brengen, die tot de verbeelding spreken, de werkelijkheid opentrekken en de honger naar inzicht wekken.

Schrijven is dan ook verwonderd kijken en soms de wereld een beetje herscheppen. Zo kan het woord van het begin door alle tijden heen zijn weg blijven zoeken.

Wanneer: 8 november; 15:00 uur — Waar: 'Ons Huis', Zuiderkerkenlaan, Limmen

Met in ons achterhoofd de lezing over Schepping en AI gaan we op zoek naar afwijkende ideeën over schepping en schepper uit het verleden. Zolang de mens bestaat hebben filosofen en theologen zich daarover gebogen.

Ca. 5-6 eeuwen v. Chr. is er in China een boekje geschreven van 81 verzen, de Tao Te Ching. Het is na de bijbel het meest vertaalde boek ter wereld, geschreven door Lao Tze, en nu verrassend actueel. Het heeft een benadering van de wereld die raakt aan onderdelen van de kwantummechanica, maar verwijst ook naar de gevaren, zoals nu bijvoorbeeld de algoritmes van AI.

Het boekje reflecteert op de zichtbare wereld en je levenspad volgen vanuit universele deugden. Tao wordt beschouwd als een allesomvattende energie, een onzichtbare bron, een soort van "God" waarin fysieke vormen ontstaan en weer verdwijnen. Maar het Taoïsme is geen godsdienst, er is geen scheppende god, het is geen organisatie met rituelen en structuren. Tao is alles maar ook niets, het heeft geen begin en geen einde.

In de lezing gaan we in op enkele verzen uit het boekje en herkennen woorden uit de Bergrede: "Zalig de zachtmoedigen" en "Maak je geen zorgen". Zijn deze woorden tegenwoordig nog wel in te vullen en toe te passen, en hoe gaat de Taoïst dan door het leven?

Lang zal ie leven, in de gloria, hoera! Dit blije feestlied deed halverwege de 19e eeuw zijn intrede op speciale momenten, b.v. de geboorte van een kind. Maar hoe lang was dat leven dat je mocht verwachten? In Heiloo zo'n 35 jaar. En dat was in de rest van Nederland vaak veel minder. De ene epidemie was nog niet voorbij of de andere diende zich alweer aan. En soms mislukte ook nog de oogst.

Om moedeloos van te worden. Maar dat werden ze niet, ze hielden hoop, vochten voor het leven, doorzetters waren het. En ze slaagden. Door technische hoogstandjes (b.v. waterleiding) of medische doorbraken (b.v. antibiotica)? Nee, niets van dat alles. De wil om het leven te veranderen en het inzicht hoe dat te doen waren genoeg.

Aan de hand van veel feitenmateriaal en met de polsstok van onze verbeelding springen we naar de 19e eeuw. We zullen zien wat we kunnen leren van de mensen op wiens schouders wij mogen staan.

Adri Steenhoek is gepensioneerd farmaceut, eertijds hoofd van de apotheek van het NW-ziekenhuis, en bijzonder hoogleraar aan de Erasmusuniversiteit Rotterdam. Zijn lezing gaat over de geschiedenis van zijn eigen familie op de Zuid-Hollandse eilanden in de 19e eeuw, gebaseerd op uitvoerig eigen historisch onderzoek.